Puchar Likurga
Sahara Web • 19 sierpnia 2026
Rzymski puchar skrywający tajemnicę złota
Jak rzymski rzemieślnik niemal 1700 lat temu stworzył szkło, które zmienia kolor?
W British Museum w Londynie znajduje się niezwykły puchar z IV wieku. Znany jako puchar Likurga, na pierwszy rzut oka wygląda jak piękne, zielone rzymskie naczynie szklane.
Potem jednak dzieje się coś dziwnego. Gdy światło pada na puchar z przodu, jest on zielony. Gdy prześwieca przez szkło z drugiej strony, naczynie staje się ciemnoczerwone, niemal rubinowe. Przez wiele stuleci nie wiedziano, jak to możliwe.
Naukowcy odkryli później, że tajemnica tkwi w samym szkle: znajdują się w nim maleńkie cząstki złota i srebra, o rozmiarach zaledwie kilkudziesięciu nanometrów. Są tak małe, że miliony mogłyby zmieścić się na bardzo niewielkiej przestrzeni. Gdy pada na nie światło, zachowują się zupełnie inaczej niż zwykłe złoto, wywołując niezwykły efekt zmiany barwy.
Rzymski rzemieślnik nie znał oczywiście pojęć takich jak nanocząstki, optyka czy efekty plazmonowe. Dodając jednak do szkła odrobinę złota i srebra, niemal 1700 lat temu uzyskał efekt, który dzisiejsi naukowcy wyjaśniają za pomocą nanotechnologii.
Być może to jeden z najpiękniejszych przykładów na to, że złota nie musi być dużo, by dokonało czegoś niezwykłego. Czasem wystarczy odrobina, aby całe szklane naczynie zmieniło kolor.
Ten wspaniały szklany puchar, należący do tzw. naczyń klatkowych (cage cups), zdobią sceny z mitu o Likurgu, królu Tracji. Likurg wystąpił przeciw Dionizosowi, greckiemu bogu wina, jego wyznawczyniom — menadom — oraz nimfie Ambrozji. Ambrozja poprosiła o pomoc Matkę Ziemię, która przemieniła ją w winorośl zdolną opleść i uwięzić króla.
Na pucharze widzimy Likurga uwięzionego w winorośli, podczas gdy Dionizos, Pan i satyr — męski towarzysz Dionizosa — dręczą go za jego występki.
Uważa się, że puchar powstał w Aleksandrii lub Rzymie około 290–325 roku n.e. Pochodzi z okresu późnorzymskiego, z IV wieku n.e.
Puchar przechowywany jest w British Museum w Londynie. Wcześniej należał do kolekcji rodziny Rothschildów; muzeum nabyło go w 1958 roku.
